Tin chi tiết

Thứ sáu, 14:32 | 22/01/2016 GMT+7
Năm 2015 khép lại, 365 ngày đêm trôi qua với bao niềm vui, niềm hy vọng, nỗi sợ hãi, sự lo âu bao trùm, trải rộng khắp toàn cầu. Vẫn biết bên cạnh niềm vui là nỗi buồn, thành công là thất bại, thời cơ là thách thức, sáng là tối...

 

Thế giới năm 2015

 

NHỮNG “GAM MÀU TỐI – SÁNG”

 

                                                                TS. Phạm Thanh Hà*

Học viện Chính trị khu vực I

 

Năm 2015 khép lại, 365 ngày đêm trôi qua với bao niềm vui, niềm hy vọng, nỗi sợ hãi, sự lo âu bao trùm, trải rộng khắp toàn cầu. Vẫn biết bên cạnh niềm vui là nỗi buồn, thành công là thất bại, thời cơ là thách thức, sáng là tối... Song, ai cũng mong muốn niềm vui nhiều hơn nỗi buồn, thành công nhiều thất bại ít, thời cơ được phát huy thách thức được ngăn chặn, gam màu "sáng" lấn áp gam màu "tối"... Ước muốn là thế, hy vọng là vậy, nhưng đâu cứ phải muốn là được, hy vọng là hiện thực. Dẫu là vậy, chúng ta vẫn phải nhìn lại những gì đã qua của năm 2015 để vượt lên, để hướng tới những điều tốt đẹp trong năm 2016.

 

Một năm nhiều "sóng gió"

 

Trận "cuồng phong" của phong trào "Mùa xuân Ả-rập" cách đây vài năm vẫn đang để lại cho Bắc Phi - Trung Đông một "chảo lửa" xung đột, bất ổn trong năm 2015, và có lẽ sẽ còn tiếp tục kéo dài chưa biết đến bao giờ với "tâm bão" là Syria. Chính bạo lực, bất ổn ở Syria và các nước trong khu vực này đã, đang trở thành mảnh đất màu mỡ, làm xuất hiện và nuôi dưỡng chủ nghĩa khủng bố với sự nổi lên của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Tổ chức IS xuất hiện từ năm 2014. Năm 2015, IS với những hành động tàn bạo và nguồn tài chính dồi dào (nguồn tiền kiếm được chủ yếu từ buôn lậu dầu mỏ, bắt cóc tống tiền) đã giúp lực lượng này mở rộng nhanh chóng địa bàn chiếm đóng ở Syria, I-rắc và nhiều nước trong khu vực. Với tư tưởng cực đoan, tàn bạo, IS đã gây ra nhiều vụ thảm sát, khủng bố kinh hoàng, đe dọa đến nền hòa bình, ổn định của cả thế giới. Để ngăn chặn và đi tới xóa bỏ lực lượng này, Mỹ đã thành lập liên minh chống IS do Mỹ đứng đầu (hiện có hơn 60 nước tham gia) tấn công IS bằng không kích. Song, hơn một năm qua với hàng nghìn đợt tấn công oanh tạc bằng máy bay và tốn kém bao nhiêu tiền của, Mỹ và liên quân vẫn chưa thể tiêu diệt được lực lượng này.

 

Cuối tháng 9, đầu tháng 10 năm 2015, theo yêu cầu của Tổng thống Syria Bashar al-Assad, Nga đã tiến hành các cuộc không kích lực lượng IS tại Syria. Với việc sử dụng nhiều phương tiện quân sự hiện đại, không quân Nga đã mở nhiều đợt không kích phá hủy hàng nghìn cơ sở hạ tầng của IS, đồng thời tạo điều kiện cho quân đội Syria giành lại được nhiều khu vực do IS kiểm soát trước đó. Thế giới đã, đang kỳ vọng vào một sự phối hợp giữa Nga với liên minh chống IS do Mỹ đứng đầu, thì ngày 24/11, chiếc máy bay chiến đấu Su-24 của Nga bị Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi. Nga cho rằng, đây là hành động "đấm vào sau lưng nước Nga". Sự việc này không những đã đẩy quan hệ Nga - Thổ đi đến căng thẳng mà còn làm ảnh hưởng đáng kể đến kế hoạch tấn công tiêu diệt lực lượng IS của cả Nga và liên quân do Mỹ đứng đầu.

 

Năm 2015, thế giới tiếp tục chứng kiến nhiều vụ khủng bố đẫm máu, tang thương. Điển hình là vụ khủng bố ngày 7/1 ở Tạp chí Châm biếm Charlie Hebdo của nước Pháp. Trong vụ khủng bố này, 12 người bị chết trong đó có 8 nhà báo và 2 cảnh sát. Ngày 2/4, nhóm khủng bố tấn công ký túc xá Đại học Garissa (ở Kenya) làm 147 sinh viên bị thiệt mạng và 79 người khác bị thương. Lực lượng an ninh Kenya đã giải cứu được hơn 500 sinh viên và tiêu diệt 4 tay súng trong nhóm khủng bố. Ở Thái Lan, ngày 17/8, tại một ngã tư đường phố gần ngôi đền Erawan (ở trung tâm thành phố Băng Cốc), một quả bom đã phát nổ làm 20 người thiệt mạng và bị thương 125 người. Ngày 31/10, một chiếc máy bay chở khách của Nga bị gặp nạn trên không phận vùng Sinai của Ai Cập làm chết 224 người (cả hành khách và phi hành đoàn). Nguyên nhân máy bay gặp nạn được xá định là do bị cài đặt bom. Đêm ngày 13/11, liên tục 7 vụ tấn công bằng súng và bom tự sát đã xảy ra ở Thủ đô Paris, nước Pháp làm 129 người thiệt mạng và hơn 200 người bị thương. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) lên tiếng nhận trách nhiệm dàn dựng và thực hiện các vụ tấn công khủng bố đẫm máu này. Ngày 20/11, một nhóm khủng bố đã tấn công khách sạn Radisson ở Mali. Lực lượng an ninh Mali phải mở chiến dịch giải cứu con tin bị bắt cóc trong khách sạn (khách phần lớn là người đến từ Mỹ, Pháp, Anh, Trung Quốc, Ấn Độ). Trong vụ khủng bố này, 27 người bị thiệt mạng (trong đó có 5 tay súng trong nhóm phiến quân khủng bố)...

 

Cũng trong năm 2015, ngoài nhiều vụ khủng bố đẫm máu, thế giới phải chứng kiến nhiều thảm kịch kinh hoàng, như: Nắng nóng ở Ấn Độ kéo dài từ 21/5 đến 19/6 khiến cho 2.500 người chết. Trong đợt nắng nòng này, có thời điểm nhiệt độ lên tới 45-480C. Ngày 4/2, chỉ chưa đầy 1 phút sau khi cất cánh, chiếc máy bay TransAsia 235 gặp sự cố động cơ và bị rơi xuống làm 58 người bị thiệt mạng, 15 người may mắn sống sót. Chiếc máy bay của hãng Germen Wings với số hiệu 9525 chở 150 người bị rơi xuống vùng núi Alps ở Pháp, không một ai trên chuyến bay này sống sót. Ngày 19/4, một chuyến tàu chở người di cư trái phép bị lật ở ngoài khơi Silicy - Italia làm hơn 700 người bị thiệt mạng (phần lớn là phụ nữ và trẻ em). Trận động đất kinh hoàng ở Nepal xảy ra vào ngày 25/4 với cường độ 8,1 độ richter đã khiến hơn 9.000 người bị thiệt mạng, hơn 23.000 người bị thương. Trận động đất này đã phá hủy nhiều nhà cửa của người dân, cơ sở hạ tầng và nhiều di sản văn hóa được UNESCO công nhận...

 

Năm 2015, vấn đề "làn sóng di cư" từ khu vực Bắc Phi, Trung Đông vào Châu Âu đã tạo nên một cuộc khủng hoảng trầm trọng. Đây là cuộc khủng hoảng di cư chưa từng có và nghiêm trọng nhất kể từ sau Đại chiến II. Theo thống kê của Cao ủy Liên Hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) và Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), tính đến ngày 22/12, số người di cư vào Châu Âu trong năm 2015 đã vượt ngưỡng 1 triệu người, tăng gấp 4 lần so với năm 2014. Phần lớn số người di cư đến Châu Âu bằng đường biển và chủ yếu là người dân đến từ Syria, I-rắc và Afganistan (Syria chiếm gần 1/2 tổng số người di cư vào Châu Âu trong năm 2015). Đã có hơn 4.000 người bị chết đuối và mất tích trên đường di cư tới Châu Âu trong năm 2015. Sự bức hại, tình trạng nghèo đói, xung đột chính trị, nội chiến... là những nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng di cư này. Cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 đã gây ra bất đồng và chia rẽ chính trị sâu sắc trong nội bộ Liên minh Châu Âu (EU). Qua việc giải quyết trong bối cảnh bất đồng và chia rẽ từ cuộc khủng hoảng này cho thấy, cuộc khủng hoảng di cư đang phá vỡ những giá trị và lợi ích cơ bản của Châu Âu. Tìm được lời giải cho "bài toán" khó này cũng là câu trả lời Châu Âu đã tìm ra được các giá trị thực sự của mình và chứng minh được tính thống nhất trong EU...

 

Những tín hiệu lạc quan

 

Bức tranh thế giới năm 2015 cũng đã để lại nhiều điểm sáng, với các tín hiệu lạc quan về một thế giới đang nỗ lực vượt qua cuộc khủng hoảng về kinh tế, nhiều "điểm nóng" về chính trị được tháo gỡ, quan hệ quốc tế đang hướng tới nguyên tắc sống chung và tôn trọng nhau rõ nét hơn... Có thể điểm ra một số điểm sáng của thế giới năm 2015, đó là: Theo đánh giá dự đoán của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) hôm 20/10, kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng khoảng 3,5% trong năm 2015, mức cao nhất trong vòng hơn 20 năm qua (mặc dù theo đánh giá của nhiều chuyên gia kinh tế của IMF, kinh tế thế giới vẫn phát triển chậm, chưa ổn định). Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra dự đoán kinh tế toàn cầu tăng khoảng 3% trong năm 2015. Nền kinh tế lớn nhất thế giới - nước Mỹ đã chặn được đà suy giảm kinh tế và đang có bước phục hồi tích cực. Việc ổn định được nền kinh tế và tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động đã dẫn đến việc Cục dữ trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã quyết định nâng lãi suất cơ bản thêm 0,25% sau 7 năm duy trì ở mức gần 0%. Lãi suất mới sẽ nằm trong khoảng 0,25 đến 0,5%, thay vì 0% đến 0,25% như trước đó. Quyết định nâng lãi suất của Fed cho thấy kinh tế Mỹ đã có sự phục hồi tích cực (do không còn phải sử dụng chính sách nới lỏng cao độ), đây là điểm tựa cho kinh tế toàn cầu phục hồi mạnh mẽ trong những năm tới.

 

Vấn đề thoát nghèo của người dân trên thế giới cũng là một điểm sáng của năm 2015. Còn nhớ, khi mới bước sang thế kỹ mới, trên thế giới có khoảng một nửa dân số thuộc diện nghèo. Theo mục tiêu Phát triển thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc đưa ra năm 2000, các nhà lãnh đạo thế giới đã đưa ra 8 cách để chống lại nghèo đói trong vòng 15 năm tới. Một trong những mục tiêu đó là “xóa bỏ những hộ cực nghèo” (được xác định là những người sống dưới 1,25 USD/ngày). Theo Liên Hợp quốc, người nghèo đã giảm từ 1,75 tỷ người năm 2009 xuống còn 836 triệu người vào năm 2015. Số phần trăm người nghèo ở các quốc gia đang phát triển đã giảm từ 37% xuống còn 14% trong năm 2015.

 

Trong năm 2015, giá dầu rẻ đã có những tác động tiêu cực nhất định đến nền kinh tế vĩ mô của các nước xuất khẩu dầu mỏ. Song, giá dầu rẻ khiến cho phần đông người dân trên thế giới cảm thấy vui vẻ và hạnh phúc hơn, kéo theo giá nhiều loại sản phẩm đươc giữ ở mức thấp ổn định. Trong giữa tháng 12/2015, giá của một thùng dầu thô có thời điểm giảm xuống còn khoảng 35 USD/thùng. Đây là mức giảm sâu nhất kể từ khi xảy ra cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới vào cuối năm 2008 đến nay. Một vấn đề liên quan đến quyền con người được nhiều người trên thế giới quan tâm, đó là Luật Hôn nhân đồng giới được thông qua ở Mỹ, với sự kiện này cho thấy, Mỹ đã có một bước tiến vượt bậc khi chấp nhận quyền của những người đồng tính, với đa số người trẻ cho rằng các cặp đồng giới cần được cho phép kết hôn và Tòa án tối cao của Mỹ đã đồng ý quan điểm này. Dù cũng có người không ủng hộ hôn nhân đồng giới nhưng không thể phủ nhận rằng nước Mỹ đã dần đạt đến được lý tưởng về sự tự do và bình đẳng. Ở một lục địa khác, Ireland cũng đã bỏ phiếu cho phép Luật Hôn nhân đồng giới đi vào hiện thực.

 

Trong quan hệ hợp tác quốc tế có nhiều "điểm sáng" được đánh giá cao và cộng đồng thế giới đặc biệt chú ý, đó là chuyến viếng thăm chính thức Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (Việt Nam) từ ngày 6-10/7 theo lời mời của Chính phủ Hoa Kỳ. Thực tiễn cho thấy, Mỹ chưa có tiền lệ đón tiếp một người với vai trò thuần túy là lãnh đạo Đảng Cộng sản tại Nhà Trắng và đã từng có một số lãnh đạo Đảng Cộng sản khác tới Nhà Trắng, nhưng họ đến với vai trò "kép" và Nhà Trắng đón tiếp họ ở vai trò lãnh đạo chính quyền. Chuyến thăm của Tổng Bí thư Việt Nam đến Mỹ theo lời mới của Chính phủ Hoa Kỳ thể hiện sự tôn trọng của Hoa kỳ đối với thể chế chính trị của Việt Nam. Sự kiện này cho thấy, trong thế giới chúng ta, các đối tác mạnh, những người bạn tốt không nhất thiết phải là những người tương đồng nhất, mà là những người có thể chấp nhận lẫn nhau và có đối thoại thẳng thắn về những khác biệt của mình.

 

Ngày 1/11/2015 tại Seoul – Hàn Quốc đã diễn ra cuộc gặp ba bên giữa Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc. Như vậy, sau hơn 3 năm gián đoạn, ba quốc gia láng giềng ở Đông Bắc Á nói trên đã ngồi lại với nhau. Sự kiện này đã chấm dứt một giai đoạn bế tắc về ngoại giao do những căng thẳng trong khu vực và có một ý nghĩa chính trị quan trọng báo hiệu sự khởi đầu của quá trình khôi phục lòng tin và cải thiện mối quan hệ song phương của các nước. Cuộc gặp này đã đạt được sự đồng thuận về việc nối lại cơ chế hợp tác ba bên nhằm thúc đẩy các hoạt động thương mại giữa ba nước cho dù vẫn còn nhiều bất đồng về các vấn đề lịch sử và tranh chấp lãnh thổ.

 

Cuộc gặp lịch sử giữa lãnh đạo Trung Quốc và Đài Loan hôm 7/11 tại Singapore, là cuộc gặp chưa từng có trong lịch sử từ năm 1949 tới nay của Trung Quốc đại lục và Đài Loan. Báo chí quốc tế đánh giá đây là một sự kiện lịch sử, một dấu mốc quan trọng, một bước "đột phá" trong quan hệ giữa hai bờ eo biển Đài Loan vốn rơi vào tình trạng hận thù trong mấy chục năm qua. Cuộc gặp này cũng tạo ra đột phá về cơ chế, về sự hiểu biết lẫn nhau để kiểm soát bất đồng và hai bên có thể đạt được các mục tiêu mà mình mong muốn. Về ý nghĩa, nó góp phần duy trì hòa bình giữa hai bờ eo biển Đài Loan, tạo nền tảng để từ đó thúc đẩy các hợp tác khác sâu rộng hơn. Riêng với Đài Loan, đây có thể là một chất xúc tác, một cú hích cho Quốc dân Đảng trong cuộc bầu cử sắp tới. Với Trung Quốc đây là một tiền đề quan trọng để Trung Quốc bước vào một thời kỳ then chốt trong quá trình thực hiện giấc mơ Trung Hoa của mình. Cuộc gặp gỡ này còn hy vọng sẽ tạo nền tảng để hai bên có thể tiến tới hòa bình, thống nhất, làm giảm căng thẳng trong khu vực và châu lục.

 

Thỏa thuận về vấn đề hạt nhân giữa I ran Với nhóm P5 + 1 (Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) đạt được vào ngày 14/ 7. Theo thỏa thuận, các lệnh trừng phạt do Mỹ, Liên minh Châu Âu (EU), Liên Hiệp Quốc áp đặt lên Iran trong thời gian qua sẽ được dỡ bỏ. Đổi lại, Iran đồng ý ngưng chương trình hạt nhân gây tranh cãi của mình, vốn bị phương Tây nghi ngờ nhằm mục đích sản xuất vũ khí hạt nhân. Cụ thể Iran phải cắt giảm 2/3 số máy ly tâm, xuống còn khoảng 6.000 máy và loại bỏ 98% lượng uranium đã làm giàu…Mặc dù mới chỉ là những thỏa thuận và có một số quốc gia phản đối thỏa thuận này (điển hình là Israel), song được đánh giá là một thỏa thuận lịch sử của thế giới. Trong bài phát biểu trước toàn dân, Tổng thống Mỹ Ôbama đã chia sẽ “thỏa thuận đem lại một thế giới an toàn hơn, giúp ngăn chặn sự phổ biến của các loại vũ khí hạt nhân ở Trung Đông”. Tổng thống Iran thì cho rằng “thỏa thuận này là điểm khởi đầu cho niềm tin và giúp mở ra một chương mới trong mối quan hệ của I ran với thế giới”. Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định “đây là sự lựa chọn vững chắc cho ổn định và hợp tác của thế giới”. Tổng thống Pháp Hollande phát biểu “thỏa thuận cực kỳ quan trọng đã được ký kết, thề giới đang tiến lên…”.

 

Sau hơn 5 năm đàm phán, Hiệp định thương mại TPP đã được ký kết vào ngày 05/10 cũng là một điểm sáng của thế giới trong năm 2015. Đàm phán lần này có thời gian kéo dài 05 ngày (dự kiến ban đầu chỉ là 3 ngày), các bộ trưởng 12 nước tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) gồm: Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Mỹ, và Việt Nam đã đạt được sự đồng thuận về tất cả các vấn đề còn tồn tại, trong đó có những vấn đề quan trọng như mở cửa thị trường, sở hữu trí tuệ, các quy định về lao động, doanh nghiệp nhà nước….Hiệp định TPP được coi là hình mẫu cho hợp tác kinh tế khu vực và thế giới trong thế kỷ 21. Có 5 nội dung chính đã khiến TPP trở thành một Hiệp định quan trọng của thế kỷ 21, đặt ra các tiêu chuẩn mới cho thương mại toàn cầu, đồng thời tiếp tục giải quyết các vấn đề của thời đại mới. Những nội dung đó bao gồm: Tiếp cận thị trường toàn diện; cách tiếp cận cam kết trong khu vực; Xem xét các thách thức thương mại mới; Thương mại toàn diện; Nền tảng hội nhập khu vực. Theo các chuyên gia kinh tế, TPP chính là con đường để mở ra tương lai tăng trưởng mạnh mẽ cho tất cả các nước tham gia. Hy vọng việc TPP được ký kết đi vào cuộc sống sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; tạo việc làm, thúc đẩy minh bạch hàng hóa, quản trị tốt, giảm nghèo và nâng cao mức sống của người dân; thúc đẩy sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh, đồng thời củng cố các tiêu chuẩn về lao động và môi trường.

 

Lễ ký kết tuyên bố về “Thành lập Cộng đồng ASEAN” ngày 22/11cũng được đánh giá là sự kiện mang tính lịch sử nổi bật, công bố chính thức với thế giới về sự hình thành Cộng đồng ASEAN vào cuối năm 2015, là thành tựu to lớn của quá trình liên kết và hội nhập ASEAN trong suốt nữa thế kỷ qua. Mục tiêu tổng quát của Cộng đồng ASEAN nhằm xây dựng Hiệp hội thành một tổ chức hợp tác liên chính phủ, liên kết sâu rộng hơn và ràng buộc hơn trên cơ sở pháp lý Hiến chương ASEAN; nhưng không phải là một tổ chức siêu quốc gia và không khép kín mà vẫn mở rộng hợp tác với bên ngoài. Việc tuyên bố Cộng đồng ASEAN ra đời đã phản ánh sự lớn mạnh của ASEAN vươn lên thành một cộng đồng liên kết chặt chẽ trên cả 3 trụ cột: chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội, với vị thế ngày cao cao ở cả khu vực và thế giới…

 

Một cái kết khá có hậu của năm 2015 đó là Hội nghị về biến đổi khí hậu 21 (COP21), diễn ra ở Paris (Pháp). Sau gần 2 tuần nhóm họp căng thẳng, cuối cùng vào ngày 12/12, tất cả các quốc gia tham gia COP21 đã đồng ý thông qua một thỏa thuận chung về chống biến đổi khí hậu. Sự kiện này được đánh giá là một thỏa thuận lịch sử, bởi lẽ lần đầu tiên tất cả các nước đều tham gia vào thỏa thuận, không giống như trước đây, ai muốn thì theo, không thích thì không ai bắt. Việc các nước cùng ký vào bản thỏa thuận cho thấy tính ràng buộc nhất định về mặt pháp lý; các nước tham gia COP21 hứa sẽ nỗ lực cắt giảm lượng khí thải để nhiệt độ trái đất chỉ có thể nóng lên tối đa 20C từ nay cho đến năm 2100; Lần đầu tiên cuộc đấu tranh dài hơi của các tổ chức phi chính phủ, của các phong trào xã hội công dân đã kích động giới chính trị phải có hành động, không thể viện lý do lợi ích kinh tế trước mắt để hy sinh tương lai của các thế hệ mai sau. Mặc dù thỏa thuận COP21 vẫn còn nhiều thách thức phía trước, đây mới chỉ là bước đi cần thiết của nhân loại trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, song COP21 vẫn là một khởi đầu lớn theo đúng hướng...

 

Trên đây chỉ là một số gam màu tối - sáng của bức tranh thế giới năm 2015. Đặc biệt những điểm sáng mở ra cho chúng ta nhiều hy vọng tốt đẹp trong tương lai, song đó không phải là một phép màu. Mỗi quốc gia cần chủ động, tích cực và trách nhiệm hơn, cần vượt qua sự ích kỷ quốc gia, cần thực hiện tốt các nguyên tắc hòa bình của Liên Hợp quốc và cần một sự tự nguyện có trách nhiệm cùng tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu. Có như vậy, bức tranh thế giới trong năm 2016 và những năm sau đó gam màu sáng mới có thể lấn át gam màu tối.

--------------------------------------------------------------

* Phó Trưởng khoa Quan hệ quốc tế - Học viện Chính trị khu vực I

 

Đăng nhập

Liên kết website

Thống kê

Đang trực tuyến:  16

Hôm nay:  820

Hôm qua:  10292

Lượt truy cập:  2610